تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی

تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی

حکمرانی مالیاتی مشارکتی؛ ظرفیت‌های حقوقی بخش خصوصی در فرایند مالیات‌ستانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق علوم سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
چکیده
گسترش سامانه مؤدیان، حسابرسی مالیاتی، مشاوره حرفه‌ای و سازوکارهای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی، انحصار عملی سازمان امور مالیاتی کشور بر تولید اطلاعات و ارائه خدمات مالیاتی را تا حدودی شکسته است. بااین‌حال، نظام حقوقی ایران هنوز نظریه‌ای منسجم برای پاسخ به این پرسش ندارد که بخش خصوصی تا کجای فرایند مالیات‌ستانی می‌تواند مشارکت کند، بی‌آنکه اصل قانونی‌بودن مالیات، حاکمیت مالی و حقوق مؤدی آسیب ببیند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تفسیر نظام‌مند قانون اساسی، قانون مالیات‌های مستقیم، قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان، قانون بهبود مستمر محیط کسب‌وکار، قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل‌وچهارم، قانون برنامه هفتم، مقررات اجرایی و آرای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، ساختار حقوقی مشارکت خصوصی را بازسازی می‌کند. یافته اصلی مقاله پیش‌رو آن است که مشارکت، مفهومی واحد نیست. مشورت در قاعده‌گذاری، ارائه خدمت، تولید داده و راستی‌آزمایی حرفه‌ای، چهار اثر حقوقی متفاوت دارند و تنها سه قلمرو نخست، با درجات مختلف نظارت، قابل واگذاری‌اند. در مقابل، تعیین مأخذ و تشخیص مالیات، فصل خصومت و عملیات قهری وصول، هسته غیرقابل‌انتقال حاکمیت مالیاتی‌اند. گرچه قواعد موجود، ظرفیت‌های مهمی پدید آورده‌اند، اما به سبب پراکندگی، ابهام نقش، تعارض منافع، تمرکز داده نزد واسطه‌ها و ضعف تضمین استمرار خدمت، هنوز «نظام» مشارکتی ایجاد نشده است. مقاله حاضر با ارائه سنجش شش‌مرحله‌ایِ مشروعیت و الگوی مشارکت لایه‌بندی‌شده نتیجه می‌گیرد که توسعه ظرفیت بخش خصوصی باید با حفظ تصمیم نهایی در مرجع عمومی، شفافیت مجوز و تعرفه، تفکیک وظایف، ثبت تعارض منافع، حداقل‌گرایی داده، قابلیت حسابرسی سامانه، مسئولیت و بیمه حرفه‌ای، دسترسی برابر و امکان بازگشت بی‌هزینه مؤدی به کانال دولتی همراه شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ابدی، سعیدرضا (۱۳۹۴)، «تنظیم مشارکتی مالیات، الگویی جدید در نظام مالیاتی ایالات متحده آمریکا»، تحقیقات حقوقی، دوره ۱۸، شماره ۷۱، صص ۲۰۷–۲۲۳.
حبیب­‌نژاد، سید احمد و انصاری جم، حسن (1404). «مخرج مشترکِ نظریّات تفکیک‌قوا (از تفکیک‌قوا در حقوق اساسی معاصر تا استقلال‌قوا در حقوق اساسی ایران)». دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی، دوره 2، شماره 3، صص 83-110. https://doi.org/10.22034/jrpl.2025.2055916.1141
رامشینی، محمود؛ جمشیدی، ناصر؛ اسدی، غلامحسین (۱۳۹۵)، «نگرشی نوین به تمکین مالیاتی؛ ارائه یک چارچوب جدید»، پژوهشنامه مالیات، دوره ۲۴، شماره ۳۱ (پیاپی ۷۹)، صص ۱۱–۳۰.
رستمی، ولی (۱۳۸۸)، «حقوق مؤدیان مالیاتی»، مطالعات حقوق خصوصی، دوره ۳۹، شماره ۱، صص ۱۰۷–۱۲۸.
سبحانیان، سیدمحمدهادی؛ هراتی، اشکان (۱۴۰۴)، «طراحی مدل برون‌سپاری خدمات مالیاتی و تنظیم‌گری روابط TSPها در نظام مالیاتی هوشمند و داده‌محور عصر دیجیتال»، پژوهشنامه مالیات، ویژه‌نامه همایش سیاست‌های مالی و مالیاتی ایران، سال 33، شماره 66، صص ۲۳۱–۲۶۵. https://doi.org/10.61882/taxjournal.0.229
صفایی، سید حسین و درویش‌­زاده، محمدجواد (1404). «تحلیل فقهی و حقوقی مشروعیت مالیات ستانی از خسارت تاخیر تادیه با تاکید بر نقد درآمدانگاری خسارت». دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی، دوره 2، شماره 3، صص 254-288. https://doi.org/10.22034/jrpl.2025.2064385.1156
عالم تبریز، اکبر؛ شایسته، رویا (۱۳۹۰)، «ارزیابی و اولویت‌بندی برون‌سپاری فرایندهای کاری مالیات‌ستانی در سازمان امور مالیاتی با رویکرد TOPSIS فازی»، پژوهشنامه مالیات، دوره جدید ۱۹، شماره ۱۰ (پیاپی ۵۸)، صص ۱۸۹–۲۲۰.
منظور، داود (۱۴۰۱)، «تحلیل رفتار تمکین مؤدیان مالیاتی در ایران: رویکرد نظریه بازی‌ها»، پژوهشنامه مالیات، سال ۳۰، شماره 55، صص ۱۲۷–۱۵۰.
میرمحمدی، سیدمحمد؛ جنتی، نادر (۱۳۹۵)، «مروری بر تجربه اصلاح نظام مالیاتی در ایران و جهان با تأکید بر مدرنیزاسیون دستگاه مالیاتی»، پژوهشنامه مالیات، دوره ۲۴، شماره ۳۱، صص ۷۹–۱۰۰.
مولائی، آیت (۱۴۰۳)، «تحلیل ماده ۲۴۴ قانون مالیات‌های مستقیم با تأکید بر اصول قانون‌گذاری و دادرسی عادلانه»، مطالعات حقوق عمومی، دوره ۵۴، شماره ۳، صص ۲۰۳3–۲۰۵۳.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 شهریور 1405