تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی

تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی

«شاکله بودجه»؛ بازشناسی مفهوم و شاخصه‌ها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانش‌آموخته دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
مفهوم «شاکله بودجه» به عنوان یک اصطلاح حقوقی در نظام مالی ایران، از چالش‌های مرتبط با حدود صلاحیت مجلس شورای اسلامی در تغییر لایحه بودجه است که از یکی از نظرات شورای نگهبان به عنوان نهاد ناظر بر مصوبات مجلس نشئت گرفته است. این مفهوم در یکی از نظرات تفسیری شورای نگهبان شکل گرفت و به عنوان معیاری برای تشخیص حدود اختیارات مجلس در تغییر ارقام و ساختار بودجه تعیین شد؛ اما تاکنون مفهوم آن مبهم مانده و شاخصی برای احراز آن نیز ارائه نشده است. در نتیجه حدود صلاحیت مجلس در تغییر سند بودجه مبهم است و این ابهام موجب تعارض صلاحیت میان قوا و اعلام مغایرت مصوبه با قانون اساسی از سوی شورای نگهبان می‌شود که هزینه‌های بسیاری برای نظام حقوقی ایجاد می‌کند. لذا پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعات کتابخانه‌ای درصدد پاسخ به این پرسش است که «مفهوم و شاخصه‌های شاکله بودجه چیست؟»
به این منظور ابتدا در سیر تکوین این مفهوم کنکاش شده، سپس عناصر این مفهوم مورد شناسایی قرار گرفته است تا هدف مذکور محقق شود. سیر تکوین این مفهوم نشان‌دهنده آن است که برای فهم دقیق آن نمی‌توان صرفاً به نظر تفسیری که این مفهوم در آن طرح شده است، بسنده کرد، بلکه باید مجموعه‌ای از نظرات شورای نگهبان را مورد توجه قرار دهد. با چنین نگرشی به مفهوم مذکور به طور کلی می‌توان شاخص‌های متعددی ارائه دارد. این شاخص‌ها عبارت‌اند از عدم تغییر اولویت‌های موضوعی بودجه، عدم تغییر اولویت سازوکارهای بودجه؛ عدم تغییر در جداول الزامات منابع و مصارف، عدم تغییر سقف منابع عمومی دولت، عدم تغییر ترازهای مالی، سرمایه‌ای و عملیاتی بودجه، عدم تغییر در جدول فروض برآورد منابع و مصارف، ممنوعیت ایجاد تقسیم‌بندی جدید و ممنوعیت حذف اجزاء، ممنوعیت افزودن جزء جدید، ممنوعیت خدشه به اولویت‌های عددی اجزاء و ممنوعیت تغییر جایگاه یک جزء نسبت به میانگین در سایر جداول.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی
1.    ابراهیمی‌نژاد، مهدی و فرج‌وند، اسفندیار (1387). بودجه از تنظیم تا کنترل. تهران: سمت.
2.    اشرفی‌پور، محمدعلی (1392). «آثار سیاست‌های مالی بر مصرف بخش خصوصی در ایران». مجله اقتصادی. شماره 7 و 8. صص 51-72.
3.    امنیت اقتصادی (1393). «کلیات لایحه بودجه سال 1394 کل کشور». امنیت اقتصادی. شماره 10. صص 4-14.
4.     امنیت اقتصادی (1396). «کلیات لایحه بودجه کل کشور». امنیت اقتصادی. شماره 46. صص 4-22.
5.    پرهیزکاری، سیدعباس؛ خسروی، میثم؛ معماریان، محمدحسین؛ صدیقی، علیرضا؛ یارمحمدیان، ناصر و عبدالهی، محمدرضا (1400). «بررسی لایحه بودجه سال 1401 کل کشور: 2. بودجه به زبان ساده». گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. شماره مسلسل 17922.
6.    پیرنیا، حسین (1344). مالیه عمومی و بودجه. چاپ سوم. تهران: کتابخانه ابن سینا.
7.    جمعی از نویسندگان (1401). حقوق بودجه: تحلیل نظام حقوقی حاکم بر تهیه، تصویب و تغییر بودجه در آینه قانون اساسی و رویه‌های شورای نگهبان. تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
8.    حبیب‌نژاد، سیداحمد و انصاری جم، حسن (1404). «مخرج مشترکِ نظریّات تفکیک‌قوا (از تفکیک‌قوا در حقوق اساسی معاصر تا استقلال‌قوا در حقوق اساسی ایران)». تحقیق و توسعه در حقوق عمومی. شماره 3. صص 83-110. https://doi.org/10.22034/jrpl.2025.2055916.1141
9.    رستمی، ولی (1400). مالیه عمومی. چاپ نهم. تهران: میزان.
10. رستمی، ولی و سهرابی، حامد (1403). «بررسی اصول حاکم بر نظام بودجه‌ریزی در ایران و فرانسه». تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. شماره 22. صص 57-99. https://doi.org/10.22034/law.2024.2015999.1276
11. طاهری، آزاده سادات، عامری، فائزه و مرکز مالمیری، احمد (1388). «ابتکار قانونگذاری؛ بررسی آیین‏نامه داخلی مجلس شورای اسلامی در خصوص چگونگی ارائه طرح‏ها و لوایح قانونی». گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. شماره مسلسل 9840.
12. غلامی، الهام و هژبر کیانی، کامبیز (1395). «بررسی کارایی سیاست‌های مالی انبساطی در ایران: مقایسه تطبیقی الگوی VAR خطی و آستانه‌ای». اقتصاد مالی. شماره 35. صص 1-25.
13. کردبچه، محمد (1397). «بودجه و قاعده‌مندی سیاست‌های مالی». برنامه‌ریزی و بودجه. شماره 140. صص 97-160.
14. مویل، کوئن چی (1387). «ارتقای کارآمدی رویه‏های تقنینی پارلمان». ترجمه حسن وکیلیان. مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. شماره مسلسل 9426.
15. نورایی، مهدی (1398). آشنایی با مفاهیم قانون اساسی، تحلیل برخی کلیدواژگان قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، واژه دولت. تهران، پژوهشکده شورای نگهبان
منابع انگلیسی
1.       Kraan, Dirk-Jan (2008). "Programme budgeting in OECD countries." OECD Journal on budgeting 7. no. 4.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.