تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی

تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی

نقش بانک مرکزی در ورشکستگی بانکها (مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا و ایران)

نویسنده
پژوهشگر پسادکترا دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
بانک‏ها به دلیل نقش خاصی که در اقتصاد کلان کشور دارند و نیز به دلیل این‌که مجموعه منحصر به فردی از خدمات را به سطح عموم جامعه ارائه می‏دهند، توجه قانون‌گذاران را به خود جلب کرده‏اند. توجه به ورشکستگی بانک‏ها و تأثیرات بسیار منفی آن در اقتصاد کشور، از بحران بزرگ اقتصادی که در سال 1929 در آمریکا شروع شد و پس‌ازآن به تمام دنیا سرایت کرد، آغاز شد. الزامات سخت‌گیرانه صدور مجوز برای انجام فعالیت در این صنعت و مقررات حسابرسی دقیق از جمله عوامل پیشگیرانه مسائل و مشکلات بانکی است. مقررات محتاطانه مدیریت خطر با عملیات بانکداری ملازمه دارد و این امر به علت حفظ نرخ کفایت سرمایه، جهت اطمینان از این است که منابع مالی کافی هنگام ورود ضررهای پیش‌بینی‌نشده وجود دارد. هدف مقررات محتاطانه جلوگیری از ورشکستگی بانک‏ها نیست؛ بلکه هدف آن حفاظت از منافع سپرده‏گذاران و نظام بانکداری است. در حقوق آمریکا، نهادهایی که تنظیم‌گر بانک‏ها هستند، متعددند و بنابراین، وظیفه تنظیم ‏گری و نظارت منحصر به فدرال رزرو به عنوان بانک مرکزی این کشور نیست. بااین‌حال فدرال رزرو در پیشگیری از ورشکستگی بانک‏ها نقش مهمی دارد؛ از جمله این‌که نظارتی بسیار دقیق بر بانک‏ها دارد و علاوه بر این به عنوان وام‌دهنده نهایی نیز نقش ایفا می‏کند.
در حقوق ایران، به‌موجب قانون پولی و بانکی کشور، بانک مرکزی تنها نهاد تنظیم‌گر و ناظر نظام بانکی است، اما در عمل وزارت امور اقتصادی و دارایی هم بر بانک‏ها نظارت دارد. با توجه به شرایط ویژه بانک‏ها وجود مقررات احتیاطی برای پیشگیری از وقوع ورشکستگی آن‏ها ضروری است. بانک مرکزی به عنوان مقام ناظر بانک‏ها، در مرحله صدور مجوز و کنترل عملیات، می‏تواند با وضع مقررات دقیق تا حد زیادی فعالیت بانک‏ها را کنترل نموده و در زمینه عملکرد صحیح آن‏ها و نگهداری سرمایه پشتیبان کافی، نسبت به فعالیت بانک‏ها در فضای کشور اطمینان لازم را حاصل کند. در این مقاله هدف این است که با دیدی تطبیقی به کارکرد بانک مرکزی در مقابله با پدیده ورشکستگی بانک‏ها بپردازیم.
کلیدواژه‌ها

منابع فارسی
1.    السان، مصطفی(1392). حقوق بانک مرکزی، تهران: انتشارات پژوهشکده پولی و بانکی، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
2.    باقری، محمود و دیگران (1395). رقابت و انحصار بین بانک‏ها و مؤسسات اعتباری (ساختار مالکیت، شکل حقوقی و کارکرد)، تهران: شرکت اطلاع‏رسانی و خدمات بورس، انتشارات بورس.
3.    شیروانی، خدیجه (1398) نظام حقوقی حاکم بر ورشکستگی بانک‏ها (مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا و ایران با تأکید بر موازین فقه امامیه)، رساله دوره دکتری، دانشگاه شهید مطهری.
4.    طباطبایی‏نژاد، محمد (1394). «کاستی‏های نظام ورشکستگی بانک‏ها در ایران»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، دوره 45، شماره 1، بهار 1394.
5.    قانون اجازه تأسیس بانک‏های غیردولتی (مصوب 21/10/1379).
6.    قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسی (مصوب 8/11/1386 مجلس شورای اسلامی و 25/3/1387 مجمع تشخیص مصلحت نظام).
7.    قانون پولی و بانکی کشور (مصوب 18/4/1351).
8.    قانون تنظیم بازار غیر متشکل پولی (مصوب 22/10/1383).
9.    آیین‏نامه طرز اداره بانک و نحوه الغای اجازه تأسیس بانک در موارد مذکور در ماده (39) قانون پولی و بانکی کشور (1351) (مصوب 1/11/1351).
10.    آیین‏نامه نحوه تأسیس و اداره مؤسسات اعتباری غیردولتی (مصوب 28/10/1393 هیئت‌وزیران).
11.    دستورالعمل محاسبه سرمایه نظارتی و کفایت سرمایه مؤسسات اعتباری (مصوب 23/3/1396 شورای پول و اعتبار).
 
منابع  انگلیسی
1.           Ambrasas, Tomas (2015) Bank Resolution Regime. Balancing Private and public Interests, A Comparative Analysis, Doctoral Dissertation, Vilnius, Basel.
2.           Gruenberg, Martin J, Implementing Dodd-Frank: Orderly resolution, 3Q/2012, Economic Perspectives, Federal Reserve Bank of Chicago.
3.           Heidi Mandanis Schooner (2003). The Role of Central Banks in Bank Supervision in the United States and the United Kingdom, Columbus School of Law.
4.           Legislative Council Secretariat, Financial System of the United States of America, Research and library services division, prepared by: Vicky Lee, IN10/00-01, 2001.
5.           Mason, Joseph R (2015). Overview and Structure of Financial Supervision and Regulation in the US, This document was requested by the European Parliament’s Committee on Economic and Monetary Affairs & available in http://www.europarl.europa.eu/studies.
6.           Murphy, Edward V (2015). “Who Regulates Whom and How? An Overview of U.S. Financial Regulatory Policy for Banking and Securities Markets”, Congressional Research Service.
7.           Zhang, Jihong (2016). A Comparative Analysis of Application of bank Insolvency, Arizona Journal of International & Comparative Law, Vol. 33, No. 1.
8.           Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act 2010.
9.           Federal Reserve Act, or Glass-Owen Act 1913.
10.        Gramm–Leach–Bliley Act (GLBA), also known as the Financial Services Modernization Act 1999.
11.        International banking act 1978.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.