سقوط تعهدات در حقوق مدنی، بهطور سنتی، در پرتو اسبابی چون وفای به عهد، تهاتر و تبدیل تعهد و در چارچوب رابطهای دوجانبه میان داین و مدیون تحلیل میشود. با این حال، گسترش بازارهای سازمانیافته مالی و پیدایش ریزساختارهای معاملاتی بورس، این تصویر کلاسیک را دگرگون ساخته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر مقررات بازار سرمایه ایران، میکوشد نشان دهد که تعهدات ناشی از معاملات بورسی، نه صرفاً محصول تراضی خصوصی، بلکه برآیند نظمی نهادی و قانونمند است. در این چارچوب، سقوط تعهد نه در لحظه توافق اولیه، بلکه در مرحله ثبت، تسویه و پایاپای و در بستر عملکرد شرکت سپردهگذاری مرکزی تحقق مییابد. اتاق پایاپای با تمرکز دیون، خالصسازی تعهدات و مدیریت ریسک نکول، رابطه مستقیم خریدار و فروشنده را به شبکهای متمرکز از روابط نهادی تبدیل میکند و بدینسان، کارکردی نزدیک به تبدیل تعهد مییابد. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که ریزساختارهای معاملاتی و سازوکار پایاپای، تضمینکننده اجرای تعهدات و حافظ ثبات و اعتماد در بازار سرمایهاند. از این رو، بازخوانی مفهوم سقوط تعهدات در پرتو نظم نهادی بازار، ضرورتی اجتنابناپذیر در توسعه حقوق تعهدات معاصر به شمار میآید.
شهیدی, سید مرتضی, و قاسم زاده ده آبادی, عارفه. (1405). سقوط تعهدات در چارچوب ریزساختارهای معاملاتی بورس؛ با تأکید بر کارکرد اتاق پایاپای. (e741493). تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی, (), e741493 https://doi.org/10.22034/jftl.2026.2088414.1005
MLA
شهیدی, سید مرتضی, و قاسم زاده ده آبادی, عارفه. "سقوط تعهدات در چارچوب ریزساختارهای معاملاتی بورس؛ با تأکید بر کارکرد اتاق پایاپای" .e741493 , تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی, , 1405, e741493. doi: 10.22034/jftl.2026.2088414.1005
HARVARD
شهیدی سید مرتضی, قاسم زاده ده آبادی عارفه. (1405). 'سقوط تعهدات در چارچوب ریزساختارهای معاملاتی بورس؛ با تأکید بر کارکرد اتاق پایاپای', تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی, (), e741493. doi: 10.22034/jftl.2026.2088414.1005
CHICAGO
سید مرتضی شهیدی و عارفه قاسم زاده ده آبادی, "سقوط تعهدات در چارچوب ریزساختارهای معاملاتی بورس؛ با تأکید بر کارکرد اتاق پایاپای," تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی, (1405): e741493, doi: 10.22034/jftl.2026.2088414.1005
VANCOUVER
شهیدی سید مرتضی, قاسم زاده ده آبادی عارفه. سقوط تعهدات در چارچوب ریزساختارهای معاملاتی بورس؛ با تأکید بر کارکرد اتاق پایاپای. حقوق مالی و مالیاتی. 1405;():e741493. doi: 10.22034/jftl.2026.2088414.1005
